Nẻo Phật Giáo vào nước Nam

                                                                                                           của  PHAN VĂN HÙM

 

Nghiên cứu Phật Giáo đương cái thời buổi cạnh tranh kịch liệt này, thật là chuyện vô tích cho xă hội. Mà t́m biết Phật Giáo truyền sang nước ta hồi nào, và đi đường lối nào mà truyền sang, thời nghĩ cũng chưa  đến nỗi vô ích.. Nhứt là  nếu không phải mất nhiều th́ giời mới t́m biết được, thời cũng nên biết qua, để mà biết, v́ xă hội nầy đă nhiễm sâu Phật Giáo..

Huống chi đă có người t́m biết giùm ta, mà ta lại không phí lấy một vài giờ đồng hồ xem cái thành tích của sự nghiên cứu kia sao ? Tôi muốn chỉ 80 trương sách của ông Trần văn Giáp khảo về  ”Phật Giáo ở xứ Annam từ hồi nó mới sang cho tới thế kỷ XIII” đăng ở Châu Báo của Trường Viễn Đông Bác Cổ, là nơi ông hiện làm thơ kư ( Bulletin de l’ École francaise d’Extrême Orient, 32 è  année, tome 32, Fascicule 1; 1932, Hanoi, Imprimerie  d’Extrême Orient, 1933)

Khảo cứu từ năm 1927, đến năm saú năm trời sau, ông Trần văn Giáp mới chấm cái dấu cuối cùng cho cái công tŕnh của ông. Ông đă tốt nghiệp trường Cao Học ở Paris

 ( Diplomé de l’École des Hautes Études), cái công tŕnh kia chắc là bài thi của ông đó.  Giả thử ông đệ tŕnh nó mà dự thi  Đại Học Văn Khoa Tấn Sĩ ( Doctorat-ès- letters d’Université) tức là một thứ Ất-Tấn –Sĩ, hay là Phó Bảng thời ông  cũng  được lấy đỗ rồi.

Nhưng mà cái bằng cấp là cái dấu ngoài, mà sự học là việc cần trong. Năm 1929-1930 được hân hạnh gặp ông Trần ở trường Collège de France, thời tôi là bàng thính  học sinh, ông dẫu cũng bàng thính học sinh mà đă là thầy  “Ông Tập” ( répétiteur) về nam ngữ.

Trong cái giảng đường cũ mấy trăm năm, hẹp ḥi mờ sẩm, tôi đă thấy  ông tận tụy với việc làm của ông, dưới mắt ân cần của ông thầy chứa đầy trí thức  đông tây, biết  nào là tiếng mèo, nào là tiếng mán, nào là tiếng nam, biết cả chữ tàu, chữ anh, chữ đức, chữ hi lạp, chữ la tinh, chữ pali, chữ phạn, và chữ pháp là ôngPrxyluski, người nước Pologne.

 
   

Đọc bài khảo cứu của ông Trần hôm nay, tôi c̣n nh́n nhận ra  cái phương pháp mật nhiệm, cái ức thuyết cứng cát mà cẩn nghiệm, của ông thầy thạc học về tôn giáo kia.

T́m biết  con đường của  Phật Giáo vào  Nam  là một chuyện  gian nan, một là v́ lịch sữ xứ này c̣n hàm hồ lắm, một là v́ trong sự khảo cứu nầy cần phải rơ giáo lư mới biết được cách truyền bá của Phật Giáo, và nhân đó mà ḍ xét con đường truyền bá của nó. Bao nhiêu những nỗi khó khăn, ông Trần dường như không ngại, v́ ông sẵn học, sẵn thầy, mà nhứt là sẵn sách.

Trước khi sang Pháp, ông có cái duyên mà gặp ở Hải Pḥng, một pho sách rất hiếm tên là Thuyền-Uển tập-anh ngữ lục   trong đó có lịch sử của những vị danh tăng trong Thiền-tôn, từ thế kỷ 6 tới thế kỷ 13. Pho Thuyền-Uển nầy nó sẽ giúp ông làm cái sườn cho bài khảo cứu của ông hôm nay.

Phật Giáo phát nguyên bên Ấn Đ là  xứ cách nuớc Nam biết bao nhiêu là núi non biển rộng, thời nó làm cách nào mà truyền sang đây được, nhứt là truyền sang hồi lúc đường sá không có giao thông, xe tàu chưa xuất hiện?  Đi đường bộ, trải qua Tây Tạng, Trung Hoa, rổi từ đây mới bọc  xuống phía nam mà vào nước Nam. Cái ức thuyết ấy xưa nay nhiều người đề xướng.

Song cứ như sự khảo cứu của ông Trần thời con đường bộ đó không phải là con đường có một không hai của Phật Giáo để sang xứ ta. Mà  c̣n một con đường nữa, ít ai nghĩ  đến là con đường biển.  Tập Thuyền -Uyển chứng nhận cái ức thuyết này.

Cứ như trong tập ấy, thời Phật Giáo noi con đường biển, vịn theo những ḥn đảo mà lần hồi đi từ  Ceylan qua Java, qua Indonésia, rồi sang xứ Nam. Sang đến xứ Nam, thời có lẽ vào lối thế kỷ  thứ ba, v́ cứ quyển  sách tên là  “ Ngô chí” viết ra trong thế  kỷ thứ 4, thời thấy nói ở thế kỷ  thứ 3 có người nước ngoài cư trú tại Bắc Kỳ.

Phật Giáo đă vào được x Nam rồi, thời truyền bá ra  ngày một xa dần. Ông Trần chia lịch sử Phật Giáo  xứ Nam làm 4 thời kỳ.

Thời kỳ thứ nhứt chạy dài từ đầu thế kỷ thứ 3 đến cuối thế kỷ  thứ 4, là thời kỳ  Khương Tăng Hội ( lối năm 280 sau Chúa Giáng Sinh) làm cho Phật Giáo chiến thắng. Trong thời kỳ này thấy có người Tàu tên là Mâu Bác muốn học Phật phải đi xuống  miền Nam nước Tàu, và nhứt là đi Bắc Kỳ.  Sự nầy chỉ rơ ràng Phật Giáo noi đường biển  mà vào Nam.

Thời kỳ thứ hai là thời kỳ T́-ni-đa-lưu-chi (Vinitaruchi) đem truyền Thiền tôn ở Bắc Kỳ, và lập ở Bắc Ninh ( lối năm 580 sau Chúa Giáng Sinh) một phái để tên ḿnh.

Thời kỳ thứ ba   thuộc về thế kỷ thứ 9 là thời kỳ Phật Giáo của Tàu phát thạnh nhứt, có Vô ngôn thông từ Quảng Châu chạy sang Annam, vào ở chùa Kiến sơ, lập một phái thiền mới, dùng phép “ Bích quan” của Bồ tát Đạt Ma. Đó là Thiền tôn thuần tuư.

Thời kỳ thứ 4 ở vào thế kỷ 11 là thời kỳ Phật Giáo đại thạnh ở xứ Nam. Các nhà vua đều là tín đồ rất kiên thành. Nhưng mà các nhà vua nầy không theo Bồ tát  Đạt Ma, mà lại chọn một vị thiền sư người Tàu tên là Thảo  Đường, ở Chiêm Thành, đem về làm thầy. Đó là thời kỳ phái Thiền tôn Annam phát hiện.

 
 

 

Bài khảo cứu ngừng ngay chỗ đó, ông Trần  văn Giáp chưa lấy làm một cái công tŕnh hoàn toàn, v́ ông c̣n để dành cái quyền sửa đổi lại về sau, nếu c̣n phát minh được điều ǵ hay, hay là c̣n gặp được sự  phát minh của người khác. Trong phép làm sử, sự tổng hiệp ( synthèse) không  phải là sự làm rồi mà không được  sửa lại nữa.

                        Phan văn Hùm   

                 ( trích: Phụ nữ Tân Văn số 242, ngày 17-05-44)