Nghề nghiệp:

 

 

 

 

 

 

 

 

        Nghề trồng la

I-    Sự tch trồng La

Cu chuyện Lo Yueh/Lạc-Việt (ti liệu của Tiến sĩ Nguyễn L Hiếu)

Hơn chục ngn năm trước, khi nhn-loại cn tr chn trong cc hang hay l-la trn cc vng đồng-bằng th lương-thực thường l những con vật chnh mnh săn được hay l ko nhau theo sau những th-vật cũng đi săn v ăn phần thừa do th-vật đ bỏ lại. Những mn ăn đ thất-thường, ty hon-cảnh từng ngy. Thm vo đ, họ vươn tay hi những tri thấy ở trn cnh, hay l ci xuống nhặt những quả đ rụng trn mặt cỏ, hoặc quỳ xuống h-hục đo-bới đất tm-kiếm những rễ ăn được. Thức ăn hoa-quả-cy-rễ c thể c dễ hơn, t nguy-hiểm hơn l đi săn nhưng vẫn cn thất-thường. Tới một giai-đoạn no đ, con người trong buổi phi-thai của văn-minh, đ nhận ra ba chn-l: thứ nhất, l nhn-quả, đặc-biệt l hạt giống c thể sinh ra những cy-cối; thứ hai: l chuyn-nhất; khng những giống cho ra cy m đặc-biệt hơn nữa, mỗi loại giống lun lun cho ra một loại cy v chỉ chuyn-nhất một loại đ m thi; v thứ ba, con người c khả-năng v ưa-thch lựa-chọn.Nắm trong tay ba nguyn-l đ, nhn-loại đ quyết-định chỉ lưạ-chọn trồng một số hạt-giống m họ biết sẽ cho ra những cy-cối họ ưa-chuộng; nng-nghiệp đ bắt-đầu. Cc cuộc khảo-cổ cho thấy bắp xuất hiện trước tin ở Trung-mỹ; m v mạch ở Ty-, sau trn sang Trung- v Tu; năng ở Nam-mỹ. Ring ở Đng-nam-, điều-kiện kh-hậu, độ nng v độ ẩm (độ mưa) đ gip cho người trong khu-vực đ trồng được la gạo. Cc loại ngũ-cốc trn sang lục-địa -chu v nơi Trung-quốc ngy nay, m ở pha bắc v la gạo ở pha nam. Khng phải ngẫu-nhin m sau ny, sch-sử Trung-quốc ghi tn dn ta l Lo Yuehngười Việt trồng la; theo c-php tiếng Tu, la-Việtcc học-giả Mỹ từ xưa tới nay, thường bắt-chước m ghi dn cổ ta l Lo Yueh. Cc cụ ngy xưa giữ m Nho-Việt, pht m thnh Lạc-Việt; rồi mới ghi l c Lạc-hầu, Lạc-tướng, Lạc-điền. Vậy th Lo Yueh l k-hiệu người phương-ty phin-m của người Tu, Lạc-Việt l k-hiệu do cch pht-m của ta; nhưng cch dịch nghĩa st nhất phải l dn-Việt-trồng-la (rice-growing Viet people). (1)

Cũng theo khoa khảo cổ, th  ở Đng Nam cch đy năm nghn năm, vng đồng bằng sng Hồng Bắc Việt kh hậu gi ma, ma mưa kh ẩm khiến dn Lạc Việt khai thc nước trồng la.

 ( Lạc Việt c nghĩa l người Việt giồng la).. Lc đầu dn Lạc Việt chưa c nng cụ, nhưng sau nhờ người Tầu mang đồ cầy cấy bằng sắt vo gip cho nng nghiệp pht triển ( Nhm Din dạy dn dng nng cụ bằng sắt)..Đất sng Hồng th mầu mỡ mỏng, cầy nng , phải lo dẫn thủy nhập điền. Cn sau ny khi quốc gia mở rộng bin giới, th đất miền nam rộng, lụt lớn, ph sa nhiều, cy su, cần khai mương thot nước.

II-   Nghề trồng La

       Ngh thuật lm ruộng ( ti liệu của Gio sư Dương văn Phối)

Lm ruộng l nghề trồng la, la xay ra gạo, gạo nấu cơm chng ta ăn hng ngyHai từ lm ruộng cn cho ta biết nghề lm ruộng của một người.   Như người ny nghề nghiệp l lm ruộng, người nọ nghề nghiệp l thợ mộc, người kia nghề nghiệp l thợ my.

  C 2 cch lm ruộng

  1-  lm la cấy                                     (NNG CỤ---------------->)-

  2- lm la sạ.

 1-La cấy

La cấy, thường l vụ ma 6 thng từ thng 6 đến thng 11 m lịch. Nguồn nước chủ yếu l nhờ vo nước trời mưa, năm no mưa thuận gi ha c đủ nước th trng ma.

Đầu ma mưa, nng dn cầy đm mạ. Đm mạ c diện tch bằng 1/10 miếng đất mnh c. Ci cầy được tru hoặc b ko, cy để p mặt đất xuống cho chết cỏ, mỗi luống cy ngang độ hai gang tay. Cy đều khng để st (li) một đường no.  Mỗi buổi từ 5 giờ sng đến 10 giờ cy xong một cng đất (1000m2).  Cy rất vất vả, người Việt mnh thường ni  qua Mỹ cy 2-3 jobs"- ni ln sự vất vả đ! Cy xong, người ta bừa cho đất bể ra ( vỡ ra) v trục cho đất nhuyễn ra, lượm cỏ sạch; dng ci bừa lật ngược răng ln, tru b ko đi vng khắp mặt đm mạ cho bằng phẳng gọi l trạt, pha dưới ci bừa, người ta để một con ci ( con ci l lấy rơm thắt lại như thắt bn (bm). Con ci ny cắt rnh cho nước rỏ xuống, xong l gieo mạ.

Một đm mạ c diện tch 1000m2, phải ngm 2 giạ la (một giạ c 40 lt) v c đm mạ như vậy đủ cấy một mẫu đất(10.000m2).  La giống ngm 24 giờ vớt ra ủ cho ln mộng, mỗi ngy tưới nước lạnh, sau 2-3 ngy la ln mộng đều, đem gieo trn đm mạ gọi l gieo mạ, phải giữ  cho đm mạ khng bị ngập nước. Nếu bất chợt, dng gu sng tt ra, 5-6 ngy mạ ln cao cho nước vo từ từ..Sau 1 thng 20 ngy nhổ mạ.

Thời gian sau khi gieo mạ xong, người ta cy phần đất cn lại để chuẩn bị cấy, cũng cy bừa, trục, nhổ cỏ

Mạ được  nhổ ln để trn ci ghế nhổ mạ dng dy tranh buộc từng b. Nng dn dng ci cộ vn, cộ vn lm bằng cy m-u, ngang độ 1 m di 2m5, c phần mỏ pha trước uốn cong ln, cho dễ lướt trn mặt ruộng khi tru b ko cộ chở mạ đi. Mạ được giậm từng b cch nhau độ 3m đều trn mặt ruộng. Hm sau, một số 2-3 chục người đn b, họ tho từng b mạ, tch ra từng  nắm nhỏ, lại chia ra từng 4-5 tp mạ v cấy xuống, cy la cch nhau độ  3 tấc. Một người, một ngy c thể cấy xong 1 cng đất (1000m2),  3 ngy sau người ta lội rảo trong đm ruộng để sửa cy lại những cy la nổi gọi l giậm la.

 

C lẽ để bớt đi sự vất v, qun đi sự nhọc nhằn, những chị em đi cấy, thường ni chuyện vui, chuyện nh cửa, chuyện c ny cậu kia.Nhất l thường nghe tiếng h vang ln giữa trời đất mnh mng, tạo ra khng kh vui nhộn trong cảnh thn qu thanh bnh.  Vi anh chị h, h ghẹo nhau, h ni ln tnh cảm mnh v c nhiều trai gi h đối đp nhau rồi dnh nhau thnh vợ  thnh chồng (ở qu người ta c mấy từ như cậu nọ lấy chị kia hay gặp, hay đụng. để ni ln ci l 2 người thnh vợ chồng).  Phải nhận l h đối đp nhau, 2 người c năng khiếu đặc biệt, h cả vi giờ thật hay. Cu h thường  thường l những cu ca dao 6-8.  Họ lấy hnh ảnh đồng qu trời my, cy tri, ruộng vườnrồi ứng khẩu thnh cu h  như:

    H.. ơ.. ớ đến đy, mến cảnh, mến người, 

     mến c em gi, miệng cười c duyn.

Nếu c em gi no đ, cảm thấy mến cậu trai, th h  đp lại:

              H.. ơớ,  Em đy phận gi thuyền quyn

               Anh  mến ni vậy, c duyn đu no!..

Đi khi họ dng một số , nn cu 6 trở thnh 8-10 chữ v cu 8 trở thnh 10-12-16--- nhưng vẫn c vần như thể 6-8:

              Hơớ. Trời mưa trời gi lạnh lng.

  Thấy em đi cấy, vất vả nhọc nhằn, muốn thưa cha mẹ, cho đi ta chung một nh.

                "Hơớ.   Anh ơi chớ ni gần xa,

                Mến thương em thật, dọn nh qua ở với em".

   t khi họ h choảng nhau như:

                "Hơớ   Trn trời c vạn v sao

                  Hai v sao sng lọt vo mắt em."

C no  đ thấy khng c cảm tnh với cậu nhọ, h đp lại:

                 "Hơ.. ớ Trn trời c vạn v sao. 

                Hai v sao nặng lọt vo miệng anh ( sao nặng ni li l xạo)"

 

Người dn sống ở thn qu c được tnh lng nghĩa xm, v sống gần gũi nhau từ nhỏ đến lớnv lm ruộng nương, vườn tược,họ lm vần cng.  Lm vần cng l th dụ: Hm nay anh A đến nh anh B, để đấp bờ ruộng m khng lấy tiền, rồi ngy no đ anh B đến nh anh A phụ lm cho anh A như ban g. Họ lm vần cng c khi chỉ ăn cơm trưa thi.  Cũng vậy một đm cng cấy c 30 người, họ lần lượt cấy trả cng cho nhau. Nếu trong 30 người, c một người khng c ruộng th 29 người kia phải trả tiền cho người đ, mỗi người một ngy tiền cng.

Sau  khi cấy xong, người nng dn chỉ căm sc cho đủ nước, su bọ.Ba thng sau l la trổ đng đng, sau 20 ngy th bng la sắp chn, người dn gọi l cong tri me v độ 10 ngy nữa l thu hoạch.

 

Những c thn nữ dng lưỡi hi, cắt từng bụi la, để gom lại từng mớ la độ một m tay.  Hai ba cậu trai dng một dụng cụ gồm 2 thanh cy m u nho nhỏ di độ 5 tấc được nối với nhau bằng sợi dy cũng độ 5 tấc gấp mớ la, đem đập vo ci bồ đập la, hột la rơi trong bồ, cn lại thn cy la gọi l rơm, rơm phơi kh để nấu, hoặc chất thnh cy rơm để dnh cho tru b ăn.

Chng ta nghe ni rơm rạ, rạ l phần dưới dưới đất của thn cy la. Rạ để vậy cho mục nt lm phn cho ma sau, c người nhổ ra đem về ủ nấm.

La hột trong bồ đập la, được đổ vo bao chất ln ci cộ mỏ cũng lm bằng cy m u  tru b ko về sn la.  Sn la được lm tạm trn vung ruộng gần đ. Để lm một sn la, trước hết người nng dn giẩy gốc rạ, căng bằng mặt đất, tưới nước, đnh 2-3 con tru đi vng  vng  trn sn cho đất dẽ xuống. Sau đ lấy phn tru trộn nước dể trng ln mặt sn cho phẳng cho dễ qut la. Một hai ngy sau sn kh mới đổ la.  Tại sn la, người ta cất tạm một ci chi nhỏ che nắng ban ngy khi phơi la, ban đm ngủ giữ la.  Mấy ch tru buộc vo nọc, nằm nghỉ gần đ!

Người ta dng ci bừa vo tung la ra cho l la cn st lại v qut tch rời ra gọi l kiểu la, dng ci trang (lm bằng vn) ko la qua lại cho mau kh, tiếp theo l d la, người ta lấy một ch tre buộc vo ghế, họ đứng trn đ đổ từng thng la xuống ch tre, la lp, vi cộng l la cn lại được gi đẩy ra xa đống la chất hột.  Ở nước ta, c gi chướng từ thng 10-11 đến thng 2-3 nn việc d la dễ dng.  Sau đ, chuyển la về nh, chứa trong bồ ( b la lm bằng tre đương (đan). Mỗi bồ la chứa 7-8 chục giạ.  M7ột cng la cấy thu hoạch độ 17-18 giạ.

 

 
 

 

2-La Sạ

-    La sạ ( 3 thng 1 vụ). 

Vo những năm 1970 trở về sau, nng dn chỉ lm vụ ma 3 thng, một năm lm 3 vụ:

-          vụ h thu từ thng 5-6-7

-          vụ thu đng từ thng 8-9-10

-          vụ đng xun từ thng 11-12-1

 

Vụ ma 3 thng chỉ sạ, cng việc lm đơn giản hơn, dng my xới. vừa xới vừa ko theo ci trục. Một cng đất xới độ 2 giờ l xong.  Người ta để một đầu bẹ dừa hoặc con ci dưới ci trục, trục khng lăn được, đầu bẹ dừa cắt thnh rnh nhỏ, nước rỏ xuống,xong l sạ ngay.

 

Sạ la, phải ngm la giống cho ln mộng, mỗi cng đất sạ 20 đến 25 lt la.  Khi sạ, người ta dng thng đựng la giống v lội theo từng luống tung đều la giống ra khắp mặt ruộng.  Sạ xong 3-4 ngy sau, mới cho nước vo từ từ.  Độ 15 ngy sau khi sạ, xịt thuốc diệt cỏ dại.  Kế đến bn phn v giậm la.  V sau khi sạ, c một số chỗ la bị chết, phải nhổ chỗ rậm đem gim chỗ la chết.   Ngy nay, người ta lm một dụng cụ như ci bừa co bằng sắt chỉ c 4-5 răng được uốn cong cong, để mc chỗ la rậm đem bỏ vo chỗ la chết thế l xong, lm rất nhanh, đỡ tốn cng  nhiều.

La sạ, độ 2 thng th trổ đng v thu hoạch  sau đ độ 1 thng.  Một cng la sạ c thể được hơn 20 giạ la.

Cn một lối sạ khc khng tốn km nhiều.Như xong vụ h thu, người ta rải đều rơm trn mặt ruộng, phơi 4-5 ngy cho rơm kh, đốt rơm cho nước vo, sạ la ngay, hm sau  rt nước ra.   3-4 ngy sau bơm nước v từ từ v chăm sc như xạ c my xới. Lối xạ ny người dn quen gọi l sạ chay.

 

Vi tục ngữ ca dao về ruộng

*Ruộng su, Tru Ni:

Nghĩa đen  l thng thường ruộng su nước mưa v bao nhiu cỏ rạ mục tri về đ nn đất tốt.Tru Ni l tru ci đẻ con c lợi.

Nghĩa bng:Giầu c của cải ton đồ tốt, sản xuất nhiều, ngy cng giầu thm

 

*Ruộng su, Tru ni khng bằng Con Gi đầu lng:

C ruộng su, tru ni, tuy c lợi, nhưng khng bằng c con gi đầu lng được nhờ sớm c lợi hơn.

*Ruộng ai nấy đấp bờ: việc ai nấy lo, phần ai nấy giữ:

                    "Ruộng ai th nấy đấp bờ

                      Duyn ai nấy gặp, đừng chờ uổng cng"

 

*Ruộng bề đề, khng bằng nghề trong tay

Ruộng đất rộng, tiền của nhiều chưa hẳn l sung sướng v cn lo mất ma, lụt lội, trộm cướp, c ngy phải đi. Cn c sẵn một nghề trong tay khng sợ đi.  Cng lm cng tinh xảo, sống vinh về nghề đ  nhất nghệ tinh, nhất thn vinh 

 Nhưng c một thời nho học cực thịnh, học cốt để lm quan, lại c cu:

                  " Chẳng tham ruộng cả, ao liền

                   Chỉ thương ci bt, ci nghin anh đồ"

 

Thế nhưng người dn vẫn qu đất ruộng:

                   Ai ơi đừng bỏ ruộng hoang

                   Bao nhiu tấc đất tấc vng bấy nhiu

 

                   Những c gi qu chn đất thật th

                   Sống với ruộng rẫy cũng được yu chuộng:

                  Trắng như bnglng anh khng chuộng

                   Đen như cục than hầm lm ruộng anh thương.

 

Để ni ln sự vất vả về nghề lm ruộng c mấy cu:

                   -Đi cy đang buổi ban trưa

                   Mồ hi đổ xuống như mưa thng mười

                   -Ai ơi bưng bt cơm đầy

                   Dẻo thm mấy hột, đắng cy mun phần

 

Ở thn qu mọi người v vật đều như c sự phn cng, đồng tm hiệp lực cng lo chung việc đồng ruộng.

                   Trn đồng cạn, dưới đồng su

                    Chồng cy vợ cấy con tru đi bừa.

 

Nước ta hai miền trồng nhiều la l miền Bắc v miền Nam, miền Trung t hơn. Về la gạo người ta v như một gnh la. Miền Bắc v miền Nam l 2 thng la, miền Trung l cy đn gnh.Những tỉnh ở miền Bắc c trồng nhiều la như:  Thi Bnh, Hải Dương v Hưng Yn

Ở miền Nam những tỉnh c trồng nhiều la như: Long An, Tiền Giang ( Mỹ Tho), Tr Vinh, Đồng Thp, Sc Trang, Bạc Liu.    Long An nổi tiếng c gạo chợ Đo,

 
   

                     Nghề TRỒNG DỪA

                           người Viết:  Dương  văn Phối

 

Cy Dừa  l hnh ảnh thn  quen gần gủi với c bc ở khắp nơi trn đất nước Việt nam.

Dừa đ chen chn với sỏi đ  ở những vng đồi ni, Dừa đ bm rễ trn những bi bể đầy ct, Dừa đ chen chc nhau như họp chợ tại những bờ vườn ở miền Nam Việt Nam..  Dừa đứng vững như cho đn tất cả ai khi đến gần bn Da.  Dưới bng Dừa mt rượi, cạnh bờ ao, bờ ruộng, l nơi l tưởng  cho đi trai gi hẹn h nhau.

 

Giả ơn ai c cy Dừa

Cho ti nghỉ mt đợi chờ người thương.

Miền Nam Việt nam, nếu ni xứ Dừa, người ta nhớ đến Bến Tre, thật vậy Bến tre l rừng Dừa Ở Bến Tre vo những ngy h, dưới tn Dừa mt mẻ, cạnh bn bờ mương vườn, nước lớn đầy ắp, vi cơn gi thoảng qua, đưa hơi nước từ dưới mương bay ln tạo một cảm gic dễ chịu cho ai c dịp ngồi đ.  Ngồi đy m nghĩ đến ly ch đậu xanh, ci bo bo của nước cốt Dừa, ci ngọt ngọt của đường phn, ci bi bi của đậu xanh, ci lnh lạnh của nước đ, tất cả cho ai đ khng ngần ngại thốt ln:

Thấy Dừa lại  nhớ Bến Tre

Nhớ em như nhớ ly ch đậu xanh

 
   

 Cc giống Dừa

C nhiều loại dừa: Dừa khng thn,  Dừa ln. v Dừa cao

 

1-  Dừa khng thn:  Dừa nước

Dừa nước = loại Dừa mọc dưới bn ngập nước, bụi to khng thn, tu to v di độ 5m, l mọc hai hng hơi xui ra ngọn, bẹ gọi l bặp , nở to m nhau, pht hoa đực v ci gần nhau, buồng Dừa sai tri v đng dy tri di lối 8cm, to bằng nắm tay người lớn , mỗi buồng dừa độ 20-25 tri, tri c kha lng cơm dy v trong, giữa tri c chứa cht nước ngt ngt, l dừa nước được chẻ hai để lợp nh hoặc được rc ra  chầm thnh từng tấm gọi l l cần đp., bặp được chẻ ra lm lạt buộc.

2-   Dừa ln(dừa kiểng)

  Dừa ln= giống Dừa thn  cao khng qu cao 2m, buồng Dừa trổ s dưới đất. thường được trồng lm cảnh trong gia đnh hoặc khu vui chơi cng cộng.

3-    Dừa cao

Dừa cao gồm:


-
Dừa bị = Dừa cy thật cao, tri to, mu xanh đậm, nước khng ngọt lắm, thường để kh lấy dầu được dng trong chế biến thực phẩm.

Dừa lửa = giống Dừa bi.  l đỏ, quả vng hồng. vỏ đỏ sậm

Dừa xim = giống Dừa cy nhỏ, tri thường nhỏ, mu xanh, nước ngọt, thường dng để uống.
 Dừa xim lai = giống Dừa xim, tri lớn hơn dừa xim, nước ngọt hơn Dừa bị, nhưng khng ngọt  bằng Dừa xim

Dừa du: tri rất nhỏ, mu hơi đỏ.

 

Dừa nếp: tri vng xanh mơn mởn

Dừa dứa: tri nhỏ, mu xanh, nước ngọt, thơm mi dứa

Dừa sp: cơm dừa vừa xốp, vừa mềm mại lại dẻo như bột đ được nho sệt, đồng thời lại c mu vng đục như sp, chỉ c ở vng Cầu K (Tr Vinh).


  Ngoi ra c một số

-Dừa nhập nội như:  Cao HiyoSan Ramon, Ln M Lai.                              Ln Guine`- Dừa lai   như pB111,  pB121      

 
 

 Mỗi cy dừa đều gồm:

    thn, l, hoa, buồng, tri.

 

Dừa ln (dừa kiểng)
  
Thn dừa ln (dừa kiểng) c mu xanh, nhiều đốt, đốt trn cng l nơi xuất pht những phiến l m lấy thn rồi tỏa ra.


Dừa cao

Dừa l loại cy khng to lắm, thn trn khng nhnh,.  Từ  gốc độ hơn vồng tay người lớn, cy Dừa thn khng to  vươn dần dần ln ngọn th  cn độ nhỏ hơn một vnh nn l, cy Dừa khỏe cao đến 25m- 30m


Thn
dừa cao c những đốt như hổ vằn, thường c mu nu sậm, đường knh khoảng 45 cm.   Vỏ cy c ngấn bao quanh, vốn l vết cc tu l Dừa rụng để lại, tu l Dừa rụng dần dần, để thn Dừa cng cao.

 

L Dừa c mu xanh, gồm nhiều tu, khi ho c mu hơi nu. Tu l  c bẹ xo to m chặt thn cy, di đến 5m, l mọc đối hng hai hng.  Trn ngọn l  tn l   xo  ra rất đẹp ngả nghing theo chiều gi, như thch thức với phong ba bo tp qua bốn ma theo ngy thng.


Hoa Dừa c mu trắng, nhỏ, kết thnh chm.
  Ngọn Dừa đầy  hoa đực v  hoa ci rồi từ đ  nảy sinh  tri.  

  

Tri Dừa pht triển từ hoa dừa, Tri Dừa  thuộc  quả nhn cứng to v trn độ bằng tri dưa hấu trổ thnh buồng trn cổ hũ,  

 

Buồng Dừa c nhiều quả, Mỗi cy dừa c nhiều buồng dừa, mỗi buồng dừa trung bnh từ 5 đến 10 tri dừa, c loại trn 20 tri.

 
 

 

Tri Dừa

Tri Dừa c lớp vỏ dy bn ngoi, cơm dừa trắng bn trong.từ khi cn non đến kh c nhiều tn gọi như:

-Dừa Nạo = tri Dừa  cơm mềm, bo,  nước ngọt vừa uống

-Dừa cứng cạy = tri Dừa qu nạo vừa gi, cơm cứng, nước ngọt nhưng hơi hi dầu

-Dừa lắc nước  =  Dừa qu cứng cạy nước lưng , lắc nghe c ạch, uống nươc khng ngon, để đến kh

-Dừa kh = tri Dừa  thật gi, vỏ kh cơm cứng v dầy lối 1cm, nước hệt  vị ngọt  v hi du.

-Dừa rm vỏ  = tri Dừa thật g ,qua thời kỳ lắc nước, vỏ trở vng gần kh.

Dừa trăng ăn  = tri Dừa khng nước cơm hủ hoặc chưa đng cơm

 
   

Dừa c nhiều cng dụng.

 Theo một nh vườn cho biết l từ khi trổ cho đến khi tri kh l một năm! 

Thn Dừa thường dng lm cầu để bắc ngang con mương nhỏ ,sng rạch, lm mng dẫn nước trn đồng ruộng. Sau khi bo bỏ lớp vỏ bn ngoi, người ta lấy thn lm cột, lm ko xy nh, chuồng gia sc.hoặc sng tạo ra cc mặt hng thủ cng mỹ nghệ khc hoặc lm chn đũa v v xới cơm,

Bng Dừa tươi được hi xuống để cắm trang tr vừa thanh nh vừa lạ mắt. Bng Dừa gi cắt khc kết lại với nhau lm thnh giỏ hoa, chụp đn treo tường c gi trị thẩm mỹ cao.

Đọt Dừa non hay cn gọi l Củ Hủ Dừa l một thứ thức ăn đoc đo. C thể lm gỏi, lăn bột, xo.. rất thch hợp với người ăn chay. Tuy nhin, mn ny khng phải lc no cũng c v mỗi khi đốn một cy Dừa, người ta mới lấy được củ hủ để dng. Thậm ch ngay cả con su sống trn cy Dừa ( cn gọi l đung Dừa) cũng l một thứ mn ăn ngon. Do ăn đọt Dừa non nn đung dừa bo mp mp. Người ta chế biến đung thnh nhiều mn ăn khoi khẩu v bổ dưỡng ở cc qun ăn trong thnh phố.

 

Tri Dừa
Tuy nhin, thứ c gi trị nhất vẫn l tri Dừa. Tri Dừa tươi được chắt ra lấy nưốc giải kht, c cng năng hạ nhiệt, giải độc. Ngy xưa, trong chiến trận, thiếu cc phương tiện y tế, người ta cn dng nước dừa thay thế cho dịch truyền. Tri dừa lun c mặt trong mm ngũ quả thờ cng trong ngy Tết cổ truyền.

 

Cơm Dừa v nước Dừa    l mn ăn  cho những gia đnh ở miệt  ruộng vườn. Cơm Dừa kh được xắt ra  từng miếng mỏng, kho với một t tp c bắt được ở mương vườn,  cn nước Dừa dng để chan vo cơm m ăn.  Thế l xong một buổi cơm đạm bạc m xt ra cũng  tạm được một t dinh dưỡng cho cơ thể  đối với một số c bc cơm khng đủ no, mặc khng đủ ấm. Cc sắc dn theo đạo Hồi họ dng cơm Dừa  trong việc chế biến thức ăn, v họ khng ăn mỡ  động vật. 

Cơm Dừa nạo ra  vắt lấy nước  cốt, phơi kh p lấy dầu , hoặc đổ vo chảo thắng cho ra  dầu ( thắng l nấu cho tan thnh nước, hoặc cho ra nước cn ci.),   hoặc nấu x bng.  Xc cơm Dừa sau khi p lấy dầu, cn để chế biến thức ăn gia sc.

 Dừa kh c nhiều cng dụng hơn nữa. Nước Dừa dng để kho c, kho thịt, thắng nước mu, Cơm Dừa rm dng để lm mứt, cơm dừa dy được xay nhuyễn, vắt nước cốt lm kẹo dừa, nấu dầu dừa, lm x phng.

B Dừa dng lm bnh dầu, để bn phn hoặc lm thức ăn cho gia sc.

Go Dừa được bn tay kho lo cần c  của cc nghệ nhn, tạo hnh dng nhiều hng lưu niệm, nhiều mặt hng thủ cng mỹ nghệ rất đẹp: nt o quần, những ch khỉ lm tr, những con cng xe đui, những đi chim quấn qut, những chiếc xe ngựa cổ xưa,  c kiểu cch khc nhau,rất được ưa chuộng ở cc nước phương Ty. C thể thấy điều ny qua cc bức tranh dn gian Đng Hồ hoặc cc lễ hội hi dừa ở vng đồng bằng Nam Bộ.

Go Dừa ngy xưa khi dồ dng bằng nhựa chưa c, người ta dng go dừa c tra  cng hoặc khng để mc nước. Go Dừa v gốc Dừa được sử dụng lm than hoạt tnh, chất đốt hoặc dng để đun nấu, lm than hoạt tnh.  

Vỏ tri Dừa gọi l Xơ Dừa.   Xơ Dừa kh dai  được đnh tơi ra dng lm thảm, lm nệm, lm dp đặc trị cho những người bệnh thấp khớp hoặc bện lm dy thừng, lưới bọc cc bờ kchống sạt lở ven sng., được dng đnh dy dng nhiều việc..Ngy xưa c bc ở qu dng xơ Dừa để rửa chn bt.

L Dừa, Bẹ Dừa, v  Mo nang vỏ bọc buồng Dừa phơi kh lm củi nấu nướng phổ biến ở thn qu,   L dừa kh b lại lm đuốc để đi trong đm tối trời. ,L Dừa cn dng lợp nh, lm phn liếp, chằm nn

Hoa Dừa ở thn qu thường dng để trang tr cho cổng cho đm cưới, đm hỏi, để cng trn bn thờ.

Dầu Dừa dng xoa ln tc .Ngy xưa cc  c cc chị dng để xoa ln tc một t  cho được một mi tc ng mượt, mỗi khi dự lễ hội. Dầu Dừa cn thoa vo l chuối để gi bnh ếch để sau khi bnh chn, khng dnh vo  l.

Dừa l loại cy c nhiều cng dụng, nn lc no nh vuờn cũng gữ cho dừa lun xanh tươi tốt.Mặc d co một dạo,  một số  nh  vườn đốn Dừa trồng nhn,  nhưng sau đ Dừa vẫn được trồng lại,  l  Dừa vẫn che mt khắp bờ vườn. Chng ta nhận rằng Dừa l lọai cy được đa số nh vuờn thch trồng nhiều nhất.

Sau 40-50 năm, cy Dừa  lo (Dừa gi) cho tri t hơn, người ta đốn đi để trồng cy khc. Dưới gốc Dừa lo đ 5-7 thng  sau rễ mục hết , nh vườn thường trồng cy ăn tri xen vo hay cc loại dy leo như   khoai ty,rất tốt. V rễ Dừa l lọai rễ chm khng c rễ ci, chi cht nhiều lắm. Rễ độ bằng ngn tay di 1-2m, mọc tủa ra một vng rộng, đường knh 3m-4m.

 

Chọn tri Dừa để giống.

Dừa ta hay Dừa du = Dừa  c số tri trn cy từ 60 đến 80 tri, cơm Dừa  dy,  thn cy pht triển bnh thường khng dị dạng vết sẹo, l kht nhau, tn l phn phối đều, nhiều l từ 30-40 l, tuổi cy Dừa từ 15-45 năm

Cch ương Dừa

Để gip tri Dừa ht ẩm, nảy mầm nhanh hơn,  th  nn vạt một miếng vỏ c đường knh 5-7cm ở phần cuống đối diện với mặt bằng nhất của tri Dừa.  Trong ma nắng ngm nước 2 tuần trước khi ươm.   Sau 3 thng loại bỏ tri khng  nảy mầm.

Chọn cy Dừa con

Cy khỏe mạnh chỉ c 1 mầm, mầm mập, thẳng v gắn chặt vo vỏ Dừa.  Mầm  cổ thn lớn.   L pht triển tốt, sớm tch l kp.   Cy khng dị dạng v bị bệnh 

 
 

 

Trồng cy Dừa con

Thời vụ thch hợp nhất l đầu ma mưa. Ở nơi  đất thấp trnh trồng vo đợt mưa lớn nhiều.

1-  trồng trn những vườn Dừa  cũ. 

   Cy con được trồng giữa 2 cy Dừa cũ.   Khi cy con bắt đầu cho tri, th sẽ đn bỏ cy Dừa lo. Như thế sẽ gip nh vườn giữ được thu hoạch kh đều.

2-  trồng trn vườn dừa mới..

Đất ct pha, địa hnh bằng phẵng dễ thot nước khng cần đo mương, dọn sạch đất, cy xới cho xốp đất, phn chia hố để trồng cch nhau độ 8m cho mỗi cy

Đất thịt kh thot nước, phải  đo mương rộng   từ 1m-12m, bề mặt bờ vuờn từ 5m5 đến 6m, trồng một hng Dừa ở giữa. Nếu bề mặt bờ vườn rộng 10m th trồng  2 hng 2 bn, cch bờ mương 1m5

Hố trồng dừa

Đất ph sa, đất st  th  hố c kch thước 60cm x 60cm x 50cm. Đất ct th hố c kch thước 60cm x 60cm x 90cm

Bn phn trước khi trồng.   Phn hữu cơ + xơ dừa, rơm rạ mục.    Nếu đất phn th thm vi bột.

Chuẩn bị bn phn đo hố trước một thng

Cch trồng

Nn trồng theo hướng bắc nam.

Dng phn ha học trộn với đất rải xung quanh tri, lấp đất lại cho ngang mặt tri.     Sau một năm bn thm Ur+ Ln Apatid + KCL,   mỗi loại phn độ 1kg dần dần thm  liều lượng độ 2kg cho những năm kế tiếp

 

Cch bn phn

Lượng Ur v KCL chia lm 2 lần bn, bn vo đầu v cuối ma mưa.   Loại phn Apatid trn 2 năm bn 1 lần.Trn đất ct c thể  dng  Super Ln thăy thế Apathid v phải bn hng năm với liều lượng khoảng 400-500gr.cy. 

  phương php bn phn:

-cuốc đều quanh gốc su khoảng 10-15cm, cch gốc từ 1m5-2m rải phn v lấp đất lại

-Bồi bn     Bồi bn tốt nhất l vo ma kh   từ thng 12 đến thng 4. Khi bồi nn trải  1 lớp mỏng 3-4cm

-Tưới nước.  

   Ở những vng c mực nước ngầm thấp, vo ma kh tưới nước v bn phn lm tăng năng suất Dừa.    Trong ma mưa, ch thot nước v cy Dừa cần nước nhưng khng chịu ngập nước, rễ Dừa dễ bị ng thối

Phng trừ su bệnh

Cn trng như kiến vương ( loại bọ bằng ngn tay ci, mnh v cnh cứng lng, đầu c con một  gai to như sừng, nguyn l con đung biến thnh)

Con đung ci đẻ trứng, trứng nở ra dần dần thnh kiến vương.  Con đung đục ph ở ngọn Dừa v đẻ  trứng, lu ngy ngọn Dừa sẽ chết.

Biện php phng trừ kiến vương

- Thường xuyn kiểm tra v vệ sinh vườn Dừa. 

- Trnh gy vết thương cho cy.

-  Dng 300gr mạt cưa trộn với 30gr Basudin 10H hoặc Padam 95wp rải trn cc

          kẻ nch l từ trn đọt xuống,3 thng /lần

 -  Dng thuốc gi Diaphos, vinetox. treo trn ngọn

-  Cho muối hột vo bao vải thưa treo trn ngọn

-  Dng bong gn tẩm Basudin 50EC, Fenfis25EC-hoặc hỗn hợp ct với tỏi đập dập v muối nht vo cc lỗ xm nhập của kiến  vương v đung. Sau đ dng đất st  trt kn lỗ lại

-  Cc cy bị su bịnh sau khi đốn phải đốt tiu huỷ

Chuột

 Chuột ph hoại bằng cch khot lỗ ở phần mềm cuống tri để ăn cơm Dừa v uống nước, lm tri rụng. Tri ỡ cc lứa tuổi đều bị chuột ph hoại, nhất l ở tri non

Phng trừ chuột

-Vệ sinh vườn Dừa

-Trồng đng khoảng cch để trnh cy giao tn ( tu Dừa) nhau,   khng cho chuột  chuyền từ cy ny sang cy khc.    Vi cy Dừa xung quanh nh, c thể dng tấm thiếc trơn rộng 50cm quấn chung quanh thn cy Dừa khng cho chuột leo ln.    Đặt bẫy chuột, hoặc b mồi với đậu phọng hay bắp đm nhuyễn trộn vo cc loại thuốc như:phosphur kẽm,  Zinphos 20%.,theo tỉ lệ 1 thuốc 3 đậu, đặt ở gốc cy hay trn ngọn.

Bệnh rụng tri non

Tri non khoảng 2-3 thng tuổi bị rụng, cc cy mới bắt đầu cho tri thường bị rụng tri non rất nhiều

Nguyn nhn rụng tri non

Nếu tri rụng trong suốt ma kh hay sau một vi cơn mưa đầu ma c thể do đất bị thiếu nước trong ma kh. Những vng đất bị nhiễm phn nhiễm mặn trong ma kh, lm bốc phn v mặn, ảnh hưởng đến bộ rễ.   Nếu tri rụng vo lc mưa dầm   ko di nhiều ngy km theo c hiện tượng nứt đt tri c thể do đất thot nước  chưa tốt, rễ ngộp gy ra hiện tượng trương nước.

.Đất thiếu dinh dưỡng nhất l  Kali hoặc bn phn qu nhiều đạm cũng lm tri bị rụng.

Cch phng ngừa rụng tri non

- Vt mương bồi bn, cung cấp nước trong ma kh, thot nước tốt trong ma mưa nuớc lũ

- Đất bị nhiễm phn,  th  bn phn vi   3-5kg/cy/năm

- Đất nhiễm mặn,  th bn phn hữu cơ    hoai  20-30kg/cy/năm

- Đất xấu thiếu dinh dưỡng, cy đang thời kỳ cho tri ,  th cần bn thm 0,8-1kg đạm v Kali từ 1,5 - 2kg/cy/năm

-Vảo những lc trời mưa dầm, th đục lỗ hnh tam gic đỉnh ngược xuống gốc cạnh 10cm, su vo thn  5cm cch gốc 0m5 để cho nhựa chảy bớt ra ngoi. Sau 3-4 ng y dng 30gr  muối ăn cho vo lỗ tam gic dng đất st bịt kn lại.

Kết luận

C thể ni, Dừa đ đi vo đời sống con người Việt Nam từ xa xưa, rất dn d, mộc mạc. Từ lu, cy Dừa đ trở thnh loi cy thn quen của lng qu Việt Nam, gắn b với đời sống con người thủy chung, son sắt, trước sau nghĩa tnh.

Ca dao c cu:

                                           Dừa xanh đứng sừng sững giữa trời

 Đem thn mnh hiến cho đời thủy chung.

 

Tuổi thơ cn g th vị hơn những buổi trưa h mắc vng dưới tn l mt rượi, nghe tiếng l Dừa xo xạc gọi nhau, rồi được thưởng thức những tri dừa ngọt lịm, cc tr chơi ko tu Dừa, lấy l dừa lm kn, lm thnh những con chu chấu, co co rất dễ thương, Lớn ln th vườn Dừa trở thnh chốn hẹn h của cc đi nam thanh nữ t.
V đặc biệt, Dừa đ đi vo văn chương Việt Nam, l nguồn cảm hứng bất tận của biết bao thi sĩ:
                                  Ti lớn ln đ thấy dừa trước ng
                                   Dừa ru ti giấc ngủ tuổi thơ
                                   Cứ mỗi chiều nghe dừa reo trước gi
                                   Ti hỏi nội ti: Dừa c tự bao giờ?
                                   (Dừa ơi)
                                  Ai đứng như bng dừa, tc di bay trong gi
                                   C phải người cn đ l con gi của Bến Tre
                                   (Dng đứng Bến Tre)

C thể ni, Dừa được v như một hiện thn của con người Việt Nam bất khuất, kin cường v anh dũng, sẵn sng đối mặt với mọi gian lao, giữ vững cơ nghiệp ngn năm của ng cha để lại. Xin được mượn cu thơ sau của nh thơ L Anh Xun để kết cho bi viết ny:

                                  Dừa vẫn đứng hin ngang cao vt
                                   L vẫn xanh rất mực dịu dng
                                   Rễ Dừa bm su vo lng đất
                                  Như dn lng bm chặt qu hương
                                 (Dừa ơi)