THÓI  CHEN LẤN

                   người viết :Ngọc Sa   &Trịnh Minh Học

 
   

  Vâng, chen lấn đă trở thành một nếp văn hóa của người Việt, dù có đi đến nơi đâu trên trái đất này, bên Mỹ cũng vậy.

  I- Ở bên Mỹ

Cách đây vài năm, tôi bị thất nghiệp, sẵn dịp, tôi muốn về thăm Mẹ ở Los Angeles. Bà xă kẹt việc làm nên tôi phải đi một ḿnh. Tôi quyết định đi xe đ̣ VN một lần cho biết.

Khi ông tài xế bắt đầu mở cửa cho lên, mọi người nhốn nháo tràn lên xe không theo thứ tự ǵ cả cứ như là sợ bị bỏ lại như thời đi vượt biên đến nỗi ông tài xế phải nhắc đi nhắc lại nhiều lần: "Xin bà con từ từ, đừng chen lấn nghe!" Nghe rất Việt Nam! Tôi thấy thương cho ông tài xế Việt Nam v́ tài xế Mỹ, không cần phải nhắc nhở điều này. Về đến nơi, cũng chứng nào tật nấy, nhiều người phiá sau, chen lên phía trước để được xuống trước, miệng c̣n nói: "Xin lỗi, người nhà đang chờ!"

 

C̣n nữa, sẵn đây, tôi kể cho các bạn nghe luôn. Có lần tôi đến khu Lion, giống như Phước Lộc Thọ ở Little Sàig̣n. Hai bà VN tuổi cũng đă xồn xồn như tôi, không biết chuyện ǵ la ó ỡm tỏi vang vội cả góc phố. Tôi cứ tưởng chuyện "đánh ghen", th́ ra chuyện "giành chỗ đậu xe". Gây gỗ một lúc sau, một bà de xe đi. Bà ở lại quay sang hỏi tôi: "Anh thấy tui làm vậy có đúng không? Chỗ này, vừa nói vừa chỉ tay xuống cái chỗ đậu xe, cuả con tui mà bà đó đ̣i vào đậu. Tôi không cho, bả c̣n cà chướng với tui nữa!" Tôi hỏi: "Xe con bà đâu?" Bà ta trả lời gọn lơn:"Nó đi qua bên kia đường mua phở, một chút trở lại".

 

Đúng là bó tay văn hóa chen lấn cuả người Việt!

 

 

  II-  Ở quốc nội 

 

Những tưởng thói xấu đó sẽ mất đi khi nền kinh tế hàng hóa phát triển mạnh. Vậy mà, đă sau hơn 20 năm đổi mới, xóa bỏ bao cấp, cái tật xấu ấy vẫn diễn ra ở mọi lúc, mọi nơi.

 

Thời bao cấp, muốn mua cân gạo, cân mỳ, con cá, chai mắm đến cân đường, mét vải, thậm chí cái bánh dẻo, bánh nướng vui Tết Trung thu đều phải có tem phiếu. V́ cung quá ít, không đủ cầu nên lúc nào cũng diễn ra cảnh xếp hàng chầu chực trước các quầy bán lương thực, thực phẩm.

Mọi người phải dậy từ ba, bốn giờ sáng để đi “xí chỗ”. Đến giờ bán hàng, cô mậu dịch viên đủng đỉnh xuất hiện trước quầy với vẻ mặt lạnh tanh, kiêu kỳ. C̣n mọi người đang chờ đợi sốt ruột bỗng phấn chấn hẳn lên.

 

Trong chốc lát, hàng mấy chục con người bắt đầu xô đẩy, chen lấn. Ai cũng cố để mua được món hàng theo tiêu chuẩn. Loáng một cái, mới chỉ có vài người mua mà đă có dấu hiệu hết hàng.

 

Người ta nhao nhao thắc mắc, chen nhau mạnh hơn. Có nhiều tiếng la hét, thậm chí văng tục, chửi bậy từ đám đông lộn xộn ấy. Mấy người sắp đến lượt bị đánh bật ra, đầu tóc rũ rượi, áo quần xộc xệch, có ai đó hốt hoảng v́ bị kẻ gian móc mất ví tiền hoặc tháo mất đồ trang sức…

 

Cuộc chen lấn đang đến đỉnh điểm th́ trên quầy xuất hiện ḍng chữ “hết hàng” viết nguyệch ngoạc bằng phấn. Mọi người ngán ngẩm, vội chen nhau giải tán, ném lại cho cô nhân viên những tiếng lầu bầu vừa như trách móc, vừa như chửi rủa. Đám đông tản ra, mọi người đi t́m nơi khác để xếp hàng và… tiếp tục chen lấn.

 

Ở nhiều gia đ́nh, người lớn phải đi làm cả ngày, đành giao cho trẻ con đi xếp hàng. Bọn trẻ có nhiều thời gian hơn, chúng xếp nơi này không mua được, lại xếp chỗ khác.

 

Chúng chưa biết xấu hổ nên chen ngang rất hăng, chả sợ ai, chiều về được bố mẹ khen giỏi, hôm sau chúng lại tích cực hơn. Thế là vô t́nh người lớn đă làm lây nhiễm thói xấu sang con trẻ.

 

Những tưởng thói xấu đó sẽ mất đi khi nền kinh tế hàng hóa phát triển mạnh. Vậy mà, đă sau hơn 20 năm đổi mới, xóa bỏ bao cấp, cái tật xấu ấy vẫn diễn ra ở mọi lúc, mọi nơi.

 

Ở các pḥng khám bệnh (ngay cả Bệnh viện Hữu nghị), mọi người đă xếp sổ y bạ hẳn hoi, thế mà mấy vị đến sau lại cứ đ̣i vào khám trước, như thể đợi đến lượt bệnh sẽ nặng hơn (?). Vậy là người ốm cũng sẵn sàng to tiếng, mắng nhiếc nhau.

 

Khi đi viếng tại pḥng tang lễ, chẳng kể ǵ không khí nghi lễ trang nghiêm, một số đoàn đến sau lại chen lấn, đ̣i vào viếng sớm v́ “vội về công tác”, cứ như chỉ có các vị mới cần tranh thủ thời gian.

 

Ngày rằm, mồng một, người ta thường chen chúc, xô đẩy khi vào thắp hương chốn đền chùa. Đă không ít cảnh người đứng sau x́ xụp khấn lưng người đứng trước.

 

Ở những ngă ba, ngă tư, khi ùn tắc giao thông, người ta chen nhau, luồn lách bấm c̣i, rú ga huyên náo. Nhiều người c̣n vọt lên vỉa hè, phóng ngược chiều để “đảm bảo đến công sở đúng giờ làm việc”. Đă xảy ra không ít cảnh xô xát, tai nạn nghiêm trọng v́ những cuộc chen lấn như vậy.

 

Đến dự một đêm lễ hội văn hóa, một buổi biểu diễn nghê thuật quan trọng, một số vị khách mời đến muộn cũng sẵn sàng xô đẩy đám đông để vào kịp giờ khai mạc, bất kể họ là một quan khách thường ngày rất lịch sự.

 

Thời bao cấp, tạm chấp nhận nguyên nhân là do đời sống khó khăn, đất nước vừa ra khỏi nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu. C̣n ngày nay, không c̣n lư do đó, mà phải nói là do tính ích kỷ. Ư thức cộng đồng kém.

 

Biện pháp pḥng ngừa hữu hiệu là nhà trường hăy quan tâm hơn đến việc đào tạo, hướng học sinh biết “kính trên, nhường dưới”. C̣n các bậc phụ huynh phải luôn gương mẫu để giáo dục con em ḿnh biết sống v́ mọi người, xây dựng gia đ́nh văn hóa, góp phần xây dựng xă hội văn minh trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

 

Trịnh Minh Học